ေဟာင္ေကာင္တရားစီရင္ေရးမွာ လြတ္လပ္သည္ဆိုေသာ္လည္း ျပည္မႀကီးအေနႏွင့္ ၎တို႔အေပၚ လႊမ္းမိုးႏိုင္မႈမ်ားရွိသည္။ တ႐ုတ္ျပည္အမ်ိဳးသားကြန္ဂရက္က ေဟာင္ေကာင္ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒကို အဓိပၸာယ္ေဖာ္ႏိုင္သည္။ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားအတြင္းက ဤအခ်က္ကိုအသံုးျပဳ၍ အျငင္းပြားဖြယ္ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ား ခ်ဖူးသည္။
(၁)

ေဟာင္ေကာင္ႏိုင္ငံ၏ တရားစီရင္ေရးစနစ္မွာ ၿဗိတိသွ်တို႔ ခ်န္ထားခဲ့သည့္စနစ္ျဖစ္ပါသည္။ ေခါင္းေဆာင္းမ်ား၊ ဝတ္႐ံုမ်ားကိုသာမက ၿဗိတိသွ်ႏိုင္ငံ၏ တရား႐ံုးမ်ား၏ တန္ဖိုးကိုပါ ထားရစ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ဥပေဒ၏ တရားမွ်တျခင္း၊ လြတ္လပ္စြာ တရားစီရင္ပိုင္ခြင့္ရွိျခင္းတို႔ ပါဝင္ပါသည္။ ထိုတရား႐ံုးမ်ားေၾကာင့္လည္း ေဟာင္ေကာင္သည္ အာရွတိုက္၏ အေကာင္းဆံုးေသာ ဒီမိုကေရစီသေဘာတရားမ်ားကို ထိန္းသိမ္းထားႏိုင္ခဲ့ပါသည္။ နယူးေယာက္၊ လန္ဒန္တို႔နည္းတူ ကမၻာ့ေငြေၾကးဆိုင္ရာ စင္တာတစ္ခုအေနႏွင့္လည္း ရပ္တည္ႏိုင္ခဲ့ပါသည္။ ေဟာင္ေကာင္တရား႐ံုးမ်ားမွာ ၁၉၉၇ ခုႏွစ္ ေဟာင္ေကာင္ကို ျပန္ေပးစဥ္က One Country Two System အေနႏွင့္ အုပ္ခ်ဳပ္မည္ဆိုျခင္းအတြက္ အာမခံေပးရာ ဌာနႀကီးအျဖစ္ ကမၻာက ႐ႈျမင္ၾကပါသည္။

(၂)

သို႔ပါေသာ္လည္း လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားအတြင္းက ႏိုင္ငံေရးသေဘာတရားမ်ားပါဝင္ေသာ အျဖစ္အပ်က္မ်ားက ထိုတရား႐ံုးမ်ား၏ ဂုဏ္သိကၡာကို ညႇိဳးႏြမ္းေစခဲ့ပါသည္။ တရား႐ံုးမ်ားကို ျပည္မႀကီးမွ ဖိအားေပးျခင္းကို ခံႏိုင္ရည္ရွိ မရွိ၊ တရား႐ံုးမ်ားအေနႏွင့္ ေဟာင္ေကာင္သားတို႔၏ အေျခခံရပိုင္ခြင့္မ်ားကို ကာကြယ္ေပးႏိုင္စြမ္း ရွိ မရွိ အျငင္းပြားဖြယ္ျဖစ္ရပ္မ်ား ေပၚေပါက္ခဲ့ရပါသည္။

ေဟာင္ေကာင္အစိုးရအေနႏွင့္ အေနာက္ႏိုင္ငံအစိုးရမ်ားကဲ့သို႔ မိမိ၏ ကိုယ္ပိုင္ရပ္တည္ခြင့္မရွိဘဲ ျဖစ္ခဲ့ရပါသည္။ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္က Umbrella Movement အတြက္ ေထာင္ဒဏ္ခ်မွတ္ခံရေသာ လူငယ္သံုးဦး၏ အေရးကိစၥက ဤျဖစ္ရပ္ကို မီးေမာင္းထိုးျပေနပါသည္။ ထိုစဥ္က လူေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာတို႔က လမ္းမေပၚသို႔ထြက္လာခါ ဆႏၵျပခဲ့ၾကပါသည္။ ဒီမိုကေရစီ ပိုမိုရရွိေရး မိမိတို႔ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴး (Chief Executive) ကို ကိုယ္တိုင္ေ႐ြးခ်ယ္ပိုင္ခြင့္ရရွိေရးတို႔အတြက္ တိုက္ပြဲဝင္ခဲ့ၾကျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ေခါင္းေဆာင္ ၃ ဦးျဖစ္ေသာ Joshua Wong, Nathan Law ႏွင့္ Alex Chow တို႔ကို မိမိယံုၾကည္ခ်က္ေၾကာင့္ ေထာင္က်ခံရသူမ်ားအျဖစ္ သတ္မွတ္လိုခဲ့ၾကပါသည္။

ေဟာင္ေကာင္၏ အျမင့္ဆံုးအယူခံ႐ံုးမွ ထိုသံုးဦး၏ ၆ လမွ ၈ လအထိ ေထာင္ဒဏ္မ်ားကို ပယ္ဖ်က္ေပးလိုက္ပါသည္။ ေထာင္ဒဏ္မ်ားကို လြန္ခဲ့ေသာဩဂုတ္လက တ႐ုတ္ျပည္မႀကီးေထာက္ခံေသာ တရား႐ံုးမွ ေအာက္႐ံုးကေပးေသာအျပစ္ဒဏ္မ်ားကို ေပါ့ေလ်ာ့သည္ဆိုကာ ထပ္မံ၍ ပိုမိုျပင္းထန္ေသာ အမိန္႔မ်ားကိုေပးခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

ဤဆံုးျဖတ္ခ်က္ေၾကာင့္ အက်ဥ္းက်ခံရသူမ်ားမွာ လြန္ခဲ့ေသာ အဂၤါေန႔က လြတ္ေျမာက္သြားၿပီျဖစ္သည္။ သို႔ပါေသာ္လည္း အျမင့္ဆံုး႐ံုးမွ ေနာင္အလားတူျဖစ္ရပ္မ်ားအတြက္ (Sentencing guideline) ခ်ေပးရာတြင္ ပို၍ျပင္းထန္ေသာ အျပစ္ဒဏ္မ်ားကို ခ်မွတ္ေစရမည္ဟူ၍ျဖစ္သည္။

“ကၽြန္ေတာ့္ႏွလံုးေတြက ေလးလံေနပါတယ္။ ေဟာင္ေကာင္ရဲ႕ ဒီမိုကေရစီတိုက္ပြဲကေတာ့ ႐ံႈးေနၿပီ”ဟု မစၥတာေလာက ဆိုသည္။

ဝါရွင္တန္တြင္ လြန္ခဲ့ေသာလက ကြန္ဂရက္လႊတ္ေတာ္အမတ္ ၁၂ ဦးက ေက်ာင္းသားသံုးေယာက္ကို ႏိုဘယ္လ္ဆု ခ်ီးျမႇင့္ရန္အတြက္ စာရင္းတင္သြင္းလိုက္ပါသည္။ ေဟာင္ေကာင္အစိုးရႏွင့္ ပီကင္းအစိုးရက တ႐ုတ္ျပည္၏ ျပည္တြင္းေရးကို ေႏွာင့္ယွက္သည္ဟု႐ႈတ္ခ်ၾကသည္။ တခ်ိဳ႕ကလည္း ျပည္မႀကီးက ေက်နပ္ေအာင္ ေဟာင္ေကာင္အစိုးရက လိုက္ေလ်ာလြန္းသည္ဟု ဆိုၾကသည္။

အစိုးရအေနႏွင့္မူ ေက်ာင္းသား ၃ ဦး အက်ဥ္းခ်ရသည္မွာ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမဟုတ္ပါဟု အစဥ္တစိုက္ ျငင္းဆိုခဲ့သည္။ ေထာင္ခ်ရျခင္းမွာ ရာဇဝတ္မႈက်ဴးလြန္ျခင္းေၾကာင့္သာျဖစ္သည္။ ေဟာင္ေကာင္တြင္ တရားဥပေဒစိုးမိုးျခင္းသည္ ဘယ္ေသာအခါမွ တန္ဖိုးယုတ္ေလ်ာ့မသြားပါဟု ဆိုသည္။ ၿမိဳ႕ေတာ္၏ အဓိကဥပေဒအဖြဲ႔ႀကီး ၂ ခုကလည္း ဤသို႔အမိန္႔ခ်မွတ္ျခင္းသည္ ႏိုင္ငံေရးသေဘာတရားမပါပါဟု ထင္ျမင္ခ်က္ေပးသည္။ ယမန္ႏွစ္က World Economic Forum \ Global Competitive Index တြင္ ေဟာင္ေကာင္၏ တရားစီရင္ေရး လြတ္လပ္မႈ အဆင့္အတန္းသည္ အဆင့္ ၈ မွ ၁၃ သို႔ က်ဆင္းသြားသည္။ ဂ်ပန္မွာ အဆင့္ ၁၅ ရွိၿပီး အေမရိကားမွာ ၂၅ ရွိသည္။

ေဟာင္ေကာင္၏ တရားစီရင္ေရးသည္ ေဟာင္ေကာင္၏ပံုရိပ္ (Image) ပင္ျဖစ္သည္။ တရားဥပေဒစိုးမိုးျခင္းကိုျပသည္။ ႏိုင္ငံတကာမွ ဘဏ္ႀကီးမ်ား၊ ကုမၸဏီမ်ား လာေရာက္ဖြင့္လွစ္ေနၾကျခင္းမွာ ေဟာင္ေကာင္၏ ပံုရိပ္ေကာင္းေသာေၾကာင့္ပင္ ျဖစ္သည္။ ၿဗိတိသွ်တို႔၏ တရားစီရင္ေရးမွာ ယခင္က တရားစီရင္ဆံုးျဖတ္ခဲ့သည္မ်ားကို အေျခခံဆံုးျဖတ္ျခင္းျဖစ္ၿပီး မူလလမ္းေၾကာင္းမွ ေသြဖည္သြားျခင္းမရွိပါ။ ၿဗိတိသွ်ကိုလိုနီျဖစ္ခဲ့ေသာႏိုင္ငံမ်ား ကေနဒါ၊ ဩစေၾတးလ်တို႔ နည္းတူ ေဟာင္ေကာင္တြင္လည္း အျမင့္ဆံုး တရား႐ံုး (Appeal Court) တြင္ ႏိုင္ငံျခားမွ ပညာရွင္မ်ားကို မၾကာမၾကာဖိတ္ေခၚၿပီး ထိုင္ေစသည္။

ေဟာင္ေကာင္၏ အျမင့္ဆံုးတရား႐ံုး တရားသူႀကီးျဖစ္သူ Mr. Goffrey Ma က ေဟာင္ေကာင္ဥပေဒသည္ Common Law System ျဖစ္ေၾကာင္း၊ အစဥ္အလာကိုထိန္းသိမ္းခဲ့ေၾကာင္း၊ ဇန္နဝါရီလ ၈ ရက္ေန႔က ေျပာသည္။ ေဟာင္ေကာင္၏ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားမွာ တရား႐ံုး၏ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားေၾကာင့္ပင္ျဖစ္ၿပီး ႏွစ္ေပါင္း ၁၈၀ ၾကာခဲ့ၿပီဟုေျပာသည္။

ေဟာင္ေကာင္တရားသူႀကီးမ်ားကို ေဟာင္ေကာင္ေခါင္းေဆာင္ျဖစ္သူ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴး (Chief Executive) က ခန္႔အပ္ၿပီး တရားေရးဌာန တာဝန္ခံက တင္ျပလာေသာလူမ်ားထံမွ ေ႐ြးရသည္။ ဤသည္မွာ အစဥ္တစိုက္ ထိန္းသိမ္းလာေသာ အစီအစဥ္ျဖစ္ၿပီး ယခုအခ်ိန္ထိ တင္ျပလာေသာလူစာရင္းကို ျငင္းပယ္ခံရသည္ဟု မရွိဖူးေသးေခ်။ တရားသူႀကီးခန္႔ထားရာတြင္ ျပည္မႀကီးမွ ေႏွာင့္ယွက္ပိုင္ခြင့္မရွိ၊ ၂၀၁၀ တြင္ တရားသူႀကီးခ်ဳပ္အျပင္ Mr. Ma ကို ခန္႔အပ္စဥ္ကလည္း ပီကင္းက ကန္႔ကြက္ျခင္းမရွိခဲ့ေပ။

ေဟာင္ေကာင္တရားစီရင္ေရးမွာ လြတ္လပ္သည္ဆိုေသာ္လည္း ျပည္မႀကီးအေနႏွင့္ ၎တို႔အေပၚ လႊမ္းမိုးႏိုင္မႈမ်ားရွိသည္။ တ႐ုတ္ျပည္အမ်ိဳးသားကြန္ဂရက္က ေဟာင္ေကာင္ဖြဲ႔စည္းပံုအေျခခံဥပေဒကို အဓိပၸာယ္ေဖာ္ႏိုင္သည္။ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားအတြင္းက ဤအခ်က္ကိုအသံုးျပဳ၍ အျငင္းပြားဖြယ္ဆံုးျဖတ္ခ်က္မ်ား ခ်ဖူးသည္။

ယခင္ႏွစ္ကလည္း ကိုယ္စားလွယ္မ်ား က်မ္းက်ိန္ရာတြင္ လူ ၆ ဦး ကို ထုတ္ပယ္ခဲ့ရာမွ ျပႆနာတက္ခဲ့သည္။

လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္က ဥပေဒပညာရွင္ ၁၂ ဦး (ၿဗိတိသွ်၊ အေမရိကန္၊ မကၠဆီကို၊ ကေနဒါ၊ ေတာင္အာဖရိက၊ မေလးရွား) တို႔ ပါဝင္ေသာအဖြဲ႔က ဆႏၵျပေခါင္းေဆာင္ကို ေထာင္ခ်ျခင္းႏွင့္ပတ္သက္၍ ဥပေဒစိုးမိုးေရးကို ၿခိမ္းေျခာက္ေနၿပီဟူ၍ ေရးသားခဲ့ၾကသည္။ ေဟာင္ေကာင္တရားစီရင္ေရးသည္ တ႐ုတ္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ၏အလိုကို လိုက္ေနရသည္ဟု ေဝဖန္ၾကသည္။ ေဟာင္ေကာင္တြင္ တက္ႂကြသူမ်ားက တရားစီရင္ေရးကို ပီကင္းႏွင့္ တစ္သီးတျခားျဖစ္လိုၾကသည္။ အသက္အ႐ြယ္ႀကီးသူမ်ားကမူ ပီကင္း၏ ပါဝင္ပတ္သက္မႈကို ႀကိဳဆိုၾကသည္။ ေဟာင္ေကာင္ရွိ တရားသူႀကီး ၂၀၀ ခန္႔ကို စစ္တမ္းေကာက္ယူထားမႈ မရွိေပ။

(၃)

တ႐ုတ္ျပည္မႀကီးႏွင့္ဆက္သြယ္သည့္ ရထားလမ္းေဖာက္ၿပီးသည့္အခါ လမ္း၏တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းကို တ႐ုတ္တို႔၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ ထားရွိရန္ အစီအစဥ္ရွိသည္။ ထိုသို႔ေပးလိုက္လွ်င္ ျပည္မႀကီးမွ စြက္ဖက္မႈမ်ားသည္ ပိုမိုဆိုးလာဖြယ္ရွိသည္။

ယခင္ကမူ တ႐ုတ္ျပည္၏ ပါဝင္ပတ္သက္မႈသည္ တရားစီရင္မႈအပိုင္းမွအပသာ ျဖစ္ခဲ့သည္။ တရားစီရင္မႈတြင္ ျပည္မႀကီးမွ တစ္စံုတစ္ရာေႏွာင့္ယွက္မႈမရွိခဲ့ေပ။ ယခုအခါတြင္မူ တရား႐ံုးမ်ား၏ဥပေဒကို အဓိပၸာယ္ေဖာ္ျခင္း (Review Power) ကိုပါယူရန္ ႀကိဳးစားသည္ကို ေတြ႔ေနရသည္။

ကိုသန္းလြင္
Ref: Hong Kong top court overturns Prison Sentence  for Activists, Associated Press, New Yrok Times 6 February 2018